Strona główna: Zaprojektuj swój zysk

EN PL
 

Instytut Wzornictwa Przemysłowego

 
 
Strona główna - Zaprojektuj Swój Zysk / Wiedza / Historia polskiego wzornictwa / Lata 70.

Doktor Krystyna Łuczak-Surówka

Historyk sztuki i designu,
wykładowczyni Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie

Krystyna Łuczak-Surówka 

Lata 70. 

Życie na kredyt

Narastający kryzys ekonomiczny doprowadził do robotniczych wystąpień i w konsekwencji, w grudniu 1970 roku, do zmiany władzy. Pod rządami Edwarda Gierka jako I sekretarza PZPR doszło do ponownej zmiany koncepcji organizacji i zarządzania przemysłem. Dekada upłynęła pod znakiem zwiększenia inwestycji i konsumpcji w oparciu o obcy kapitał, czyli zagraniczne pożyczki wzięte celem ożywienia polskiej gospodarki i uczynienia jej produktów konkurencyjnymi na międzynarodowym rynku.

Polska gospodarka oparta na odgórnym planowaniu a nie mechanizmach rynkowych nie była jednak w stanie konkurować w produkcji dóbr o wysokiej jakości i innowacyjności. Pomimo to lata 70. przyniosły pozytywne skutki dla wzornictwa. Powstały produkty porównywalne z zachodnimi pod względem wzorniczym, głównie maszyny i urządzenia. Niektóre, jak powiększalniki serii Krokus czy wyroby elektroniczne zjednoczenia UNITRA, sprawdziły się również na rynkach zagranicznych, a stylistyka wielu polskich wyrobów wpisywała się w światowe tendencje, w tym „techniczny” charakter, oparty o założenia opracowane w Hochschule für Gestaltung w Ulm. Powiewem Zachodu była również moda lansowana przez Barbarę Hoff i stworzona przez nią marka „Hoffland”, oferująca masowo produkowaną odzież.

W pierwszej połowie lat 70. władze inwestowały w przemysł elektroniczny, elektryczny, lekki i motoryzacyjny, m.in. kupowano na Zachodzie licencje na wyroby i technologie (np. fiata 126p), by zapewnić produkcję nowoczesnych dóbr konsumpcyjnych. Miało to dwojaki wpływ na wzornictwo – z jednej strony wpływało stymulująco (pozyskiwaliśmy wiedzę), z drugiej stanowiło czynnik hamujący, ponieważ niewystarczająco inwestowano w polskie projektowanie przemysłowe.

Scentralizowanemu przemysłowi podlegały zjednoczenia, gdzie w branżowych ośrodkach prowadzono prace badawczo-rozwojowe w zakresie wzornictwa. Prężną działalność prowadziły zjednoczenia: OMEL (przemysł medyczny i optyczny), PONAR (maszyny i urządzenia przemysłowe), PREDOM (sprzęt gospodarstwa domowego i sportowo-turystyczny), UNITRA (elektronika), ZREMB (maszyny i urządzenia budowlane). Dzięki ich pracy w latach 70. powstały w Polsce interesujące projekty, choć wieleopracowań nie wychodziło poza szkice czy fazę prototypu, przyczyniając się do marnotrawienia istniejącego potencjału projektowego.

W połowie dziesięciolecia reaktywowano działalność Rady Wzornictwa Przemysłowego pod przewodnictwem wiceprezesa Rady Ministrów Józefa Tejchmy. Dzięki jej działalności oraz przy wsparciu ZPAP i SPFP, na mocy Rozporządzenia RM wprowadzono zasady wynagradzania za usługi plastyczne, w tym wzornicze 11.Był to ważny krok – kolejny dokument urzędowy określający podstawy istnienia zawodu projektanta przemysłowego w Polsce.

W roku 1977 z inicjatywy Andrzeja Jana Wróblewskiego na warszawskiej ASP powstał (z istniejącej dotychczas Katedry) Wydział Wzornictwa Przemysłowego. Rok później ASP w Gdańsku powołuje Wydział Architektury Wnętrz i Wzornictwa Przemysłowego (od 1981 Wydział Architektury i Wzornictwa). W programach polskich wyższych szkół artystycznych obok zajęć o profilu artystycznym i rzemieślniczym obecny był „naukowy operacjonalizm”, wpływający zarówno na edukację, jak i rozwój teorii projektowania.

W roku 1979 w Muzeum Narodowym w Warszawie rozpoczął działalność Ośrodek Wzornictwa Nowoczesnego, którego kolekcję sukcesywnie uzupełnianą do dzisiaj rozpoczęły projekty i modele przekazane przez IWP oraz Spółdzielnię Artystów „ŁAD”. Obecnie jest to największy i najbardziej reprezentatywny zbiór obiektów z historii polskiego wzornictwa.

W pierwszej połowie lat 70. wizja socjalistycznego społeczeństwa konsumpcyjnego wydawała się możliwa. Polacy mogli podróżować zagranicę, a wraz z tym wzrosło ich zainteresowanie wzornictwem, jak również oczekiwania względem produkowanych dóbr. Władze obiecywały otwarcie na świat, ale propaganda sukcesu nie wytrzymała konfrontacji z rzeczywistością. Od połowy dekady coraz bardziej widoczny był postępujący kryzys ekonomiczny, a w ślad za nim i społeczny. To z kolei doprowadziło do zaostrzenia konfliktu politycznego, który odcisnął wyraźne piętno na następnym dziesięcioleciu.

Wcześniej:
Lata 60.

Później:
Lata 80.


Przypisy

11) Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 11 listopada 1977 roku wprowadzało nie tylko „cennik”, regulowało również zasady i etapy projektowania.

  • ZESTAW CONTI
    Projekt Eryka Trzewik-Drost, materiał szkło prasowane, barwione w masie, data 1972. Producent: Huta Szkła Gospodarczego „Ząbkowice” w Ząbkowicach Będzińskich. Foto. archiwum IWP
  • IDENTYFIKACJA WIZUALNA PLL LOT
    Projekt Roman Duszek, Andrzej Zbrożek, data 1975. Foto. archiwum IWP
  • POWIĘKSZALNIK FOTOGRAFICZNY KROKUS 69 S
    Projekt Zbigniew Orliński, Bogdan Ufnalewski, Wojciech Wybieralski (obudowa), data 1976. Producent: Polskie Zakłady Optyczne w Warszawie Foto. archiwum IWP
  • SYSTEM ZUNIFIKOWANYCH KAROSERII DLA KOPAREK HYDRAULICZNYCH
    Projekt Andrzej Latos, Andrzej Jan Wróblewski, data 1976-1977. Producent: Zakłady Maszyn Budowlanych im. Ludwika Waryńskiego Foto. archiwum IWP
  • ODBIORNIK RADIOWY RADMOR OR-5100
    Projekt Grzegorz Strzelewicz (wzór), data 1977. Producent: Zakłady Radiowe „Radmor” w Gdyni Foto. Strzelewicz Grzegorz
  • KRZESŁO WARS
    Projekt Zenon Bączyk, materiał drewno dębowe, taśma rotangowa, data 1978. Producent: Gościcińska Fabryka Mebli w Gościcinie Foto: EAST NEWS
Ocena:     
Komentarze: 0
Zaloguj się aby dodać opinię

Logowanie do profilu

 

 

Nie posiadasz jeszcze konta? Załóż bezpłatne konto w portalu ZSZ.

Nie pamiętasz hasła? Zamów nowe hasło.
UWAGA - warunkiem jest obecność adresu e-mail przypisanego do konta, dla którego zamawiane jest nowe hasło.

Zakładanie konta

Podany login, poza rolą w procesie logowania na swoje konto, będzie służył do sygnowania wszystkich akcji użytkownika dokonanych w obrębie portalu.
Login nie może zawierać następujących znaków:
\ / : * ? "< > |
ani zaczynać się od kropki.
*
 
*
 
Jako hasło proszę wpisać ciąg przynajmniej 7 znaków, zawierający co najmniej jedną cyfrę lub znak specjalny (na przykład #, $, %).
*
*
*
 

 
 
 
 
 
Patroni medialni
Patroni medialni
Innowacyjna Gospodarka Projekt jest współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka.