Strona główna: Zaprojektuj swój zysk

EN PL
 

Instytut Wzornictwa Przemysłowego

 
 
Strona główna - Zaprojektuj Swój Zysk / Wiedza / Historia polskiego wzornictwa / Lata 60.

Doktor Krystyna Łuczak-Surówka

Historyk sztuki i designu,
wykładowczyni Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie

Krystyna Łuczak-Surówka 

Lata 60. 

Mała stabilizacja

Rządy Gomułki, a w szczególności lata sześćdziesiąte, potocznie określane są terminem „małej stabilizacji” 8.Pomimo centralnie sterowanej gospodarki i priorytetów polityki państwa skierowanych ponownie na przemysł ciężki, część „poodwilżowych” zdobyczy utrzymywała się, jak pewien poziom inwestycji na produkcję dóbr konsumpcyjnych. W związku z tym wzornictwo znalazło ważne miejsce w socjalistycznej gospodarce, pomimo że dostęp do przedmiotów codziennego użytku był w Polsce nadal ograniczony. Zaprojektowania wymagały zarówno wyroby kierowane na rynek krajowy, jak również produkty eksportowe, zwłaszcza, że przed wzornictwem postawiono ważne zadanie zwiększenia eksportu i zdobycia zachodnich walut.

Zależność wzornictwa od państwa przyniosła z jednej strony poprawę sytuacjiw zakresie artykułów konsumpcyjnych ze względu na czasowe „względy” władz dla tej dyscypliny, z drugiej jednak była równoznaczna z odgórną kontrolą. Jednocześnie stale obecne były problemy z jakością wykonania wyrobów czy z dostępem do nowoczesnych materiałów i technologii. Pomimo to dekada lat 60. okazała się owocna zarówno dla polskiego wzornictwa, jak i dla polskiego odbiorcy.

Na rynku pojawiło się wiele nowych, zaprojektowanych przez polskich twórców przedmiotów, jak meble, artykuły gospodarstwa domowego, urządzenia i maszyny. Nowoczesne polskie wzornictwo lat 60. reprezentują m.in. takie produkty, jak radio RAMONA, gramofon BAMBINO, radioodbiornik EWA oraz ceramika i szkło użytkowe projektowane w IWP. Ikoną dekady stały się meble segmentowe, w tym najbardziej znany SYSTEM MK autorstwa Bogusławy i Czesława Kowalskich. Kolejne jego modele wdrażane wielkoseryjnie zagościły w polskich domach na długo. Popularność tych dostosowanych w skali do polskich „m”, wielofunkcyjnych rozwiązań sprawiła, że nazwę „meble Kowalskich” utożsamiano nie z nazwiskiem projektantów, a ze statystycznym Kowalskim.

W latach 60. do grona artystów i architektów zajmujących się projektowaniem dla przemysłu dołączyli inżynierowie, a wzornictwo zwróciło się bardziej w stronę techniki niż sztuki. Obok abstrakcyjno-organicznej stylistyki z poprzedniej dekady pojawiła się podyktowana wymogami wielkoseryjnej produkcji prostota formalno- konstrukcyjna.

Lata 60. to dekada intensywnej działalności Rady Wzornictwa i Estetyki Produkcji Przemysłowej (RWiEPP), powołanej w roku 1959 jako ciało doradcze rządu (kierowane przez jednego z wicepremierów Eugeniusza Szyra), sterujące polityką państwa w zakresie wzornictwa. W wyniku jej prac już na początku lat 60. zorganizowano I i II Wystawę- Targi Wzornictwa oraz inne ekspozycje, ukazało się wiele publikacji, polskie wzornictwo włączyło się międzynarodową wymianę informacji. Ustanowiono nagrody dla polskich projektantów za szczególne osiągnięcia w dziedzinie wzornictwa, a obok komórek wzorcujących w polskich instytucjach i przedsiębiorstwach funkcjonowały biura konstrukcyjne oraz ośrodki badawczo-rozwojowe, gdzie opracowywano koncepcje asortymentu.

Zgodnie z ówczesnym programem gospodarczym RWiEPP podkreślała rolę projektowania w przemyśle maszynowym, elektronicznym i chemicznym, za których brak krytykowano IWP. Podporządkowany URM Instytut, w którym nastąpił rozłam (z części pracowni wyodrębniło się Centralne Biuro Wzornictwa Przemysłu Lekkiego, dedykowane projektowaniu tkanin i ubiorów), stał się w latach 60. jednostką badawczą. Trzy główne tematy rozwijane w tym czasie przez Instytut to wnętrza mieszkalne, odzież robocza i ergonomia. Szczególne znaczenie miały prace podjęte w dziedzinie ergonomii, nauki niezbędnej w warsztacie pracy projektanta przemysłowego. Prace badawcze w tym zakresie ogniskowały się nie tylko w Instytucie, ale również w akademiach warszawskiej i krakowskiej oraz Zakładzie Prakseologii Instytutu Filozofii i Socjologii PAN.

W historii polskiego wzornictwa przełomowy okazał się rok 1963. W roku akademickim 1963/64 na krakowskiej ASP powstaje pierwszy w Polsce Wydział Form Przemysłowych, którego twórcą i pierwszym dziekanem był Andrzej Pawłowski, a na warszawskiej ASP działalność rozpoczyna Katedra Form Przemysłowych9. W tym samym roku w stolicy zostaje formalnie zarejstrowane Stowarzyszenie Projektantów Form Przemysłowych (SPFP) – niezależna organizacja istniejąca do dzisiaj, skupiająca projektantów, teoretyków i propagatorów wzornictwa, która wkrótce (1964) stała się członkiem International Council of Societies of Industrial Designers, organizacji zrzeszającej projektantów wzornictwa z całego świata.

W opublikowanej w roku 1966 książce „Problemy wzornictwa przemysłowego”, autorstwa Wandy Telakowskiej i Tadeusza Reindla, wzornictwo zdefiniowane zostało jako „całokształt działalności prowadzonej dla określenia tych cech wyrobów przemysłowych, które odpowiadają rozwojowi kulturalnemu społeczeństwa i warunkom użytkowania tych wyrobów, uwzględniając przy tym możliwości ekonomiczne i postęp techniczny” 10. Była to pierwsza polska publikacja na temat wzornictwa i jedyna obok wydanej w tym samym roku pozycji „Sztuka i technika w XIX i XX wieku” Pierre’a Francastela’a oraz dwa lata wcześniejszej polskiej edycji książki Herberta Reada „Sztuka a przemysł. Zasady wzornictwa przemysłowego”.

Wcześniej:
Lata 50.

Później:
Lata 70.


Przypisy

8) Określenie to ,zaczerpnięte z poematu Tadeusza Różewicza „Świadkowie albo nasza mała stabilizacja”, weszło do mowy potocznej jako określenie rządów Władysława Gomułki (1956-1970). Najpowszechniej jednak zwykło się określać tym terminem lata sześćdziesiąte.

9) Zastosowanie terminu „formy przemysłowe” w miejsce „wzornictwa Przemysłowego” ma związek z wpływem na środowisko krakowskie i warszawskie informacji o działalności Hochschule für Gestaltung w Ulm oraz proponowanej tam metodzie naukowego operacjonalizmu. Termin ten jest kalką z języka niemieckiego – „industrielle formgestaltung”.

10) W. Telakowska, T. Reindl, Problemy wzornictwa przemysłowego, Warszawa 1966, s. 9.

  • KRZESŁO Z PULPITEM do pracowni fizyczno-chemicznej
    Projekt Maria Chomentowska, data 1968. Wykonanie: Zakład Mebli Instytutu Wzornictwa Przemysłowego foto: EAST NEWS
  • SERWIS DO KAWY INA
    Projekt Lubomir Tomaszewski, materiał porcelana, dekoracja jednobarwna techniką natrysku, data 1962 (prototyp; produkcja od 1964). Producent: Zakłady Porcelany „Ćmielów” w Ćmielowie Foto. archiwum IWP
  • ZESTAW NACZYŃ DO SANATORIÓW
    Projekt Danuta Duszniak, data 1967. Wykonanie: Pracownia Ceramiki Instytut Wzornictwa Przemysłowego Foto. archiwum IWP
  • IDENTYFIKACJA WIZUALNA CPN
    Projekt Ryszard Bojar, Stefan Solik, Jerzy Słowikowski, data 1967 foto: design studio kon©ept
  • IDENTYFIKACJA WIZUALNA CPN
    Projekt Ryszard Bojar, Stefan Solik, Jerzy Słowikowski, data 1967 foto: design studio kon©ept
  • MEBLE KASETONOWE
    Projekt Bogusława i Czesław Kowalscy, materiał półki konstrukcyjne z drewna litego i sklejki, ścianki boczne, półki i drzwi z płyt wiórowych fornirowanych, data 1962. Producent: Łódzkie Fabryki Mebli, Bytomskie Fabryki Mebli foto: EAST NEWS
Ocena:     
Komentarze: 0
Zaloguj się aby dodać opinię

Logowanie do profilu

 

 

Nie posiadasz jeszcze konta? Załóż bezpłatne konto w portalu ZSZ.

Nie pamiętasz hasła? Zamów nowe hasło.
UWAGA - warunkiem jest obecność adresu e-mail przypisanego do konta, dla którego zamawiane jest nowe hasło.

Zakładanie konta

Podany login, poza rolą w procesie logowania na swoje konto, będzie służył do sygnowania wszystkich akcji użytkownika dokonanych w obrębie portalu.
Login nie może zawierać następujących znaków:
\ / : * ? "< > |
ani zaczynać się od kropki.
*
 
*
 
Jako hasło proszę wpisać ciąg przynajmniej 7 znaków, zawierający co najmniej jedną cyfrę lub znak specjalny (na przykład #, $, %).
*
*
*
 

 
 
 
 
 
Patroni medialni
Patroni medialni
Innowacyjna Gospodarka Projekt jest współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka.