Strona główna: Zaprojektuj swój zysk

EN PL
 

Instytut Wzornictwa Przemysłowego

 
 
Strona główna - Zaprojektuj Swój Zysk / Wiedza / Historia polskiego wzornictwa / Lata 40.

Doktor Krystyna Łuczak-Surówka

Historyk sztuki i designu,
wykładowczyni Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie

Krystyna Łuczak-Surówka 

Lata 40. 

Powojenna odbudowa

Pierwszą połowę dziesięciolecia naznaczyła II wojna światowa. W powojennej Polsce, która znalazła się w nowym krajobrazie geograficznym i politycznym, w orbicie wpływów ZSRR, obowiązywał model gospodarki centralnie sterowanej. Wzorem radzieckim tworzono wieloletnie narodowe plany gospodarcze podporządkowane odgórnie założonym celom. Przemysł został znacjonalizowany, a prywatna wytwórczość i handel były stopniowo eliminowane. Polityka państwa zmierzała w kierunku  całkowitej dominacji nowego, socjalistyczneo systemu.

Problematyka wzornictwa pojawiła się w powojennej Polsce dzięki aktywnej działalności takich postaci, jak Wanda Telakowska i Jerzy Sołtan (więcej: www.słownikprojektantów.pl). Próbowali oni wytyczyć miejsce dla wzornictwa w systemie centralnie sterowanej gospodarki, w którym stało się ono elementem poddanej kontroli państwa polityki kulturalnej.

Pierwsze próby włączenia wzornictwa w nowy system podjęła Telakowska najpierw w podległym Ministerstwu Kultury i Sztuki Wydziale Wytwórczości (1946), następnie w Biurze Nadzoru Estetyki Produkcji (BNEP) (1947), gdzie działały pracownie: meblarstwa, ceramiki, szkła, metalu, tkaniny i odzieży. Praca tych jednostek, oparta o zamawianie i gromadzenie polskich wzorów, ograniczała się jednak do tradycji wyrobów rzemieślniczych. Projekty te, pomimo pozytywnych ocen na wystawach, nadal nie miały wpływu na seryjną produkcję dóbr codziennego użytku Niemniej to właśnie w ich kontekście i w kręgu działalności Wandy Telakowskiej powstało i zostało w roku 1947 po raz pierwszy w Polsce zastosowane pojęcie wzornictwo przemysłowe5.

W odradzającym się po wojnie wyższym szkolnictwie artystycznym oraz krytyce artystycznej nadal dominowała przedwojenna terminologia: architektura wnętrz, sztuka użytkowa, sztuka stosowana, przemysł artystyczny.

Pierwsze wystawy dokonań polskich projektantów, choć miały w większości charakter prezentacji wyrobów rzemieślniczych, miały znaczenie jako manifestacje odradzającego się po wojnie potencjału twórczego. Największe ekspozycje miały miejsce w warszawskim Muzeum Narodowym: Wystawa Przemysłu Ludowego i Rękodzieła Artystycznego (1946) i Wystawa Przemysłu Artystycznego (1947/1948).

Bezpośrednio po wojnie wznowiła swoją działalność Spółdzielnia Artystów „ŁAD”, opierając się w początkowym okresie na majątku swych członków, w tym pracowni-warsztacie działającej w czasie wojny Spółki Autorskiej Władysław Wincze – Olgierd Szlekys. Projektanci ci niemal zaraz po wojnie rozpoczęli pracę dla przemysłu meblarskiego. Ich pionierska działalność sprawiła, że w warszawskiej spółdzielni pojawiło się zagadnienie tanich sprzętów do małego wnętrza mieszkalnego, które było w centrum zainteresowań Spółdzielni Architektów „Arkady”. Reaktywacja „ŁADU” spotkała się z nieprzychylnym przyjęciem ze strony władz. Dążenia do odebrania Spółdzielni niezależności zakończyły się podporządkowaniem jej w roku 1950 Centrali Przemysłu Ludowego i Artystycznego (CPLiA).

Pierwsze lata po wojnie zdominowała odbudowa kraju i zmiany natury społeczno-polityczno-gospodarczej. Rok 1949 przyniósł zwrot w polityce zwiastując nowe podejście władz do gospodarki i kultury, realizowane w następnej dekadzie.

Wcześniej:
Lata 30. XX wieku

Później:
Lata 50.


Przypisy

5) Trudno jest określić kto użył terminu „wzornictwo przemysłowe” jako pierwszy, jednak z pewnością wiąże się ono z osobą Wandy Telakowskiej. Ogólnie za twórcę tego terminu uznaje się więc właśnie ją, chociaż nie jest to precyzyjnie udokumentowane. Sformułowanie nowego terminu miało zapewne związek z wydarzeniami 1947 roku: Wystawą Przemysłu Artystycznego w warszawskim Muzeum Narodowym i powstaniem Biura Nadzoru Estetyki Produkcji.

  • TKANINA ODZIEŻOWA, DRUKOWANA
    Projekt Władysław Strzemiński, materiał jedwab naturalny, żorżeta, data 1949. Wykonawca: Doświadczalna Pracownia Druków i Malowania na Tkaninach Biura Nadzory Estetyki Produkcji w Milanówku k. Warszawy. Foto. archiwum IWP
Ocena:     
Komentarze: 4
Zaloguj się aby dodać opinię

Logowanie do profilu

 

 

Nie posiadasz jeszcze konta? Załóż bezpłatne konto w portalu ZSZ.

Nie pamiętasz hasła? Zamów nowe hasło.
UWAGA - warunkiem jest obecność adresu e-mail przypisanego do konta, dla którego zamawiane jest nowe hasło.

Zakładanie konta

Podany login, poza rolą w procesie logowania na swoje konto, będzie służył do sygnowania wszystkich akcji użytkownika dokonanych w obrębie portalu.
Login nie może zawierać następujących znaków:
\ / : * ? "< > |
ani zaczynać się od kropki.
*
 
*
 
Jako hasło proszę wpisać ciąg przynajmniej 7 znaków, zawierający co najmniej jedną cyfrę lub znak specjalny (na przykład #, $, %).
*
*
*
 

 
 
 
 
 
Patroni medialni
Patroni medialni
Innowacyjna Gospodarka Projekt jest współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka.