Strona główna: Zaprojektuj swój zysk

EN PL
 

Instytut Wzornictwa Przemysłowego

 
 
Strona główna - Zaprojektuj Swój Zysk / Wiedza / Historia polskiego wzornictwa / Lata 30. XX wieku

Doktor Krystyna Łuczak-Surówka

Historyk sztuki i designu,
wykładowczyni Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie

Krystyna Łuczak-Surówka 

Lata 30. XX wieku 

Rosnąca rola awangardy

Ogólnoświatowy kryzys gospodarczy postawił przed wzornictwem lat 30. nowe wyzwania. Działalność projektantów awangardowych wraz z ich fascynacją przemysłem i nowymi technologiami zaowocowała przeniesieniem punktu ciężkości z problemów dekoracyjno-artystycznych na konstrukcyjno-funkcjonalne.

W latach 1929-1931 wzniesiono „ZAMECZEK” W WIŚLE, rezydencję prezydenta Ignacego Mościckiego. Był to pierwszy w Polsce projekt zespołu nowoczesnych wnętrz dla głowy państwa, unikatowy przykład w skali nie tylko polskiej, ale i europejskiej. Wyposażenie Zameczku - takie jak meble z giętych rurek stalowych, lampy, tkaniny - jest przykładem wzornictwa o wybitnych walorach estetycznych i wysokiej jakości wykonania.

Pierwszą połowę lat 30. zdominowała aktualna problematyka nowoczesnego budownictwa i umeblowania małych wnętrz. Propozycje w tym temacie przedstawiały kolejne wystawy: „Mieszkanie Najmniejsze” w Warszawie (1930); „Mieszkanie Najmniejsze” w Krakowie (1932), a także konkurs Banku Gospodarki Krajowej (1935). Prezentowano tu nowoczesne meble z giętych rurek stalowych, podnoszone łóżka i inne niewielkie w skali, wielofunkcyjne rozwiązania.

W drugiej połowie lat 30. doszło do koegzystencji tradycji i nowoczesności, kiedy twórcy „ŁADU” i ugrupowania PRAESENS wzięli udział w projektowaniu wnętrz i wyposażenia polskich transatlantyków M/S PIŁSUDSKI (1934) i M/S BATORY (1936). Konflikty w środowisku osłabły, chociaż opozycja w poglądach nadal pozostała widoczna. Odmienne dążenia obrazowały dwie wystawy w Instytucie Propagandy Sztuki: „Sztuka Wnętrza” (1936) eksponująca10-letni dorobek „ŁADU” oraz „Architektura Wnętrz-Wnętrze Mieszkalne” (1937) prezentująca cele projektowania wzorów dla przemysłu i rzemiosła stawiane przez Studium Wnętrz i Sprzętu Politechniki Warszawskiej, kierowane przez Stefana Sienickiego.

W roku 1930/31 Władysław Strzemiński zrealizował w Żeńskiej Szkole Przemysłowej w Koluszkach własny program dydaktyczny, oparty o doświadczenia radzieckich uczelni artystycznych oraz Bauhausu, akcentując dążenia do nowoczesnej formy i funkcjonalności wyrobów. Stosowane przez Strzemińskiego pojęcie utylitaryzm4 było najbliższe temu, co rozumiemy dzisiaj poprzez wzornictwo.

Produkcja przemysłowa w Polsce okresu międzywojennego oparta była w dużej części na powielaniu wzorów obcych. Obok trudnej sytuacji ekonomicznej kraju (w tym walki ze światowym kryzysem po 1929 roku) nie bez znaczenia  było nieistnienie zawodu projektanta przemysłowego. W tej sytuacji autorami nowych polskich wzorów byli z jednej strony artyści i architekci, z drugiej inżynierowie, technolodzy lub właściciele zakładów produkcyjnych. Projekty tych ostatnich, obok walorów technicznych i użytkowych  najczęściej również miały wysoki poziom estetyczny. Dobrymi przykładami są pistolet VIS, motocykl SOKÓŁ, samolot myśliwski PZL P.11 czy parowóz pospieszny PM 36- 1.

W latach 30. wyraźnie zaznaczył się wpływ modernizmu, a nowoczesne wzorce  propagowane były na wystawach i w czasopismach, przede wszystkim takich jak „Architektura i Budownictwo” oraz „Arkady”. Polskie projektowanie znalazło uznanie w kraju i za granicą również dzięki wyrobom firm, które budowały swój wizerunek w oparciu o wzornictwo. Były to: wyroby porcelanowe Fabryki ĆMIELÓW; szkło hut NIEMEN, HORTENSJA; wyroby metalowe firm NORBLIN, FRAGET.

Obraz naszego kraju za granicą kształtowały też ekspozycje na wystawach światowych (Paryż 1937; Nowy Jork 1939), prezentujące zarówno tendencje regionalistyczne, jak i awangardowe formy. Wybitnym przykładem polskiej myśli projektowej jest wykonany w chrzanowskim FABLOKU parowóz PM 36-1, pokryty otuliną aerodynamiczną. Wyróżniony w czasie debiutu w Paryżu (złoty medal dla parowozu, dyplom honorowy dla FABLOKU) i pokazywany ponownie w Nowym Jorku w przededniu wybuchu II wojny światowej nie doczekał się jednak produkcji.

Wcześniej:
Lata 20. XX wieku

Później:
Lata 40.


Przypisy

4) Władysław Strzemiński wprowadził pojęcie utylitaryzmu w artykule „Przedmiot i przestrzeń”. Por. W. Strzemiński, Pisma, oprac. Z. Baranowicz, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk 1975, s. 71-72.

  • MEBLE GABINETOWE
    Projekt Adolf Szyszko-Bohusz, Andrzej Pronaszko, Włodzimierz Padlewski, materiał rurka stalowa, sklejka, skóra, data 1929-1931, miejsce Zameczek w Wiśle. Wykonanie: Zakłady Wyrobów Metalowych Konrad, Jarnuszkiewicz i S-ka w Warszawie Foto. archiwum IWP
  • PAROWÓZ POSPIESZNY PM 36-1
    Projekt zespół pod kier. Kazimierza Zembrzuskiego (aerodynamiczna otulina), zespół pod kier. Antoniego Xsiężopolskiego (konstrukcja), data 1937. Producent: Pierwsza Fabryka Lokomotyw w Chrzanowie Foto. archiwum IWP
Ocena:     
Komentarze: 0
Zaloguj się aby dodać opinię

Logowanie do profilu

 

 

Nie posiadasz jeszcze konta? Załóż bezpłatne konto w portalu ZSZ.

Nie pamiętasz hasła? Zamów nowe hasło.
UWAGA - warunkiem jest obecność adresu e-mail przypisanego do konta, dla którego zamawiane jest nowe hasło.

Zakładanie konta

Podany login, poza rolą w procesie logowania na swoje konto, będzie służył do sygnowania wszystkich akcji użytkownika dokonanych w obrębie portalu.
Login nie może zawierać następujących znaków:
\ / : * ? "< > |
ani zaczynać się od kropki.
*
 
*
 
Jako hasło proszę wpisać ciąg przynajmniej 7 znaków, zawierający co najmniej jedną cyfrę lub znak specjalny (na przykład #, $, %).
*
*
*
 

 
 
 
 
 
Patroni medialni
Patroni medialni
Innowacyjna Gospodarka Projekt jest współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka.