Strona główna: Zaprojektuj swój zysk

EN PL
 

Instytut Wzornictwa Przemysłowego

 
 
Strona główna - Zaprojektuj Swój Zysk / Wiedza / Historia polskiego wzornictwa / Polska (pod zaborami) na przełomie XIX i XX wieku, oraz w pierwszej dekadzie wieku XX

Doktor Krystyna Łuczak-Surówka

Historyk sztuki i designu,
wykładowczyni Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie

Krystyna Łuczak-Surówka 

Polska (pod zaborami) na przełomie XIX i XX wieku, oraz w pierwszej dekadzie wieku XX 

Poszukiwania stylu narodowego

Podczas gdy rewolucja techniczno-przemysłowa zmieniała oblicze XIX-wiecznej Europy, Polska podzielona była pomiędzy Rosję, Prusy i Austrię i podporządkowana ich interesom, co hamowało rozwój przemysłu i stanowiło zagrożenie dla kulturowej tożsamości.

Orężem w walce o podtrzymywanie narodowej tożsamości stała się w Polsce literatura, a pod koniec stulecia również sztuka stosowana. Ważne miejsce na mapie tych zmian zajęła Galicja, mająca największe możliwości swobody wypowiedzi i twórczości artystycznej.

Pierwszą próbą stworzenia stylu narodowego angażującą szeroko pojętą sztukę użytkową był styl zakopiański. Inspirowany ludową architekturą i rzemiosłem artystycznym Podhala, zainicjowany został przez Stanisława Witkiewicza. Szybko zyskał popularność wykraczając poza granice Zakopanego. Pomimo szerokiego wachlarza dzieł – od architektury po drobne przedmioty użytkowe i dekoracyjne – styl zakopiański znalazł wyraz w wytwórczości rzemieślniczej. Niemniej jednak stworzył wzorce możliwe do zaadaptowania w produkcji seryjnej.

Koncepcja zrównania sztuk

Na przełomie wieków wpływy sztuki zachodnioeuropejskiej (angielskiego Arts & Crafts Movement, francuskiego Art Nouveau i wiedeńskiej Sezession) spotykały się w Polsce z poszukiwaniami inspiracji w sztuce ludowej. W teorii dominowały obecna w Europie koncepcja integracji sztuk oraz rodzima idea powiązania pracy i piękna – poglądy poety Cypriana Kamila Norwida o „cyrkulacji idei piękna” 1.

Młoda Polska stała się okresem rozkwitu sztuki użytkowej: grafiki, architektury wnętrz, meblarstwa, tkactwa, metaloplastyki. Szczególną aktywność wykazało środowisko krakowskie, którego wybitnym reprezentantem był Stanisław Wyspiański, działający na polu sztuki czystej i użytkowej oraz literatury.

Założone w Krakowie w 1901 roku Towarzystwo Polska Sztuka Stosowana (TPSS) stawiało sobie za cel rozwój twórczości rodzimej, opartej na tradycji i sztuce ludowej. Głównym teoretykiem Towarzystwa - skupiającego malarzy, rzeźbiarzy, architektów oraz etnografów, historyków sztuki i miłośników rzemiosła artystycznego - był Jerzy Warchałowski, propagator pojęcia sztuka stosowana. TPSS prowadziło przez całą dekadę ożywioną działalność organizując wystawy, konkursy oraz za pośrednictwem wydawanego przez siebie czasopisma „Polska Sztuka Stosowana”.

 

Później:
Druga dekada wieku XX


Przypisy

1) C.K. Norwid, Promethidion, [w:] tenże, Pisma wszystkie. T. 3. Poematy, Warszawa 1971, s. 470.

  • BALUSTRADA
    Projekt Józef Czajkowski, miejsce Muzeum Techniczno-Przemysłowe w Krakowie (obecnie Wydział Form Przemysłowych krakowskiej ASP), data 1913. Foto. archiwum IWP
Ocena:     
Komentarze: 0
Zaloguj się aby dodać opinię

Logowanie do profilu

 

 

Nie posiadasz jeszcze konta? Załóż bezpłatne konto w portalu ZSZ.

Nie pamiętasz hasła? Zamów nowe hasło.
UWAGA - warunkiem jest obecność adresu e-mail przypisanego do konta, dla którego zamawiane jest nowe hasło.

Zakładanie konta

Podany login, poza rolą w procesie logowania na swoje konto, będzie służył do sygnowania wszystkich akcji użytkownika dokonanych w obrębie portalu.
Login nie może zawierać następujących znaków:
\ / : * ? "< > |
ani zaczynać się od kropki.
*
 
*
 
Jako hasło proszę wpisać ciąg przynajmniej 7 znaków, zawierający co najmniej jedną cyfrę lub znak specjalny (na przykład #, $, %).
*
*
*
 

 
 
 
 
 
Patroni medialni
Patroni medialni
Innowacyjna Gospodarka Projekt jest współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka.